سبک سیکلیک یوگا    سیکلیک یوگا چیست؟

سیکلیک یوگا سبک نوین اجرای تمرین‌های بدنی و تنفسی یوگا است. طراحی هر سیکل را می توان به سرودن آهنگی موزون تشبیه کرد. هر یک از نُت های موسیقی جایگاه و ارزش ویژه خود را دارند اما چگونگی کنار هم قرارگرفتن آنها است که نوایی دلنشین ایجاد می کند.

با هر نُت می توان آهنگ های گوناگونی ساخت اما گاه ترتیب چینش این نُت ها به گونه ای است که باعث می شود یک قطعه موسیقی عمیقاً در جان انسان نفوذ کند.
در شیوه سیکلیک یوگا هر آسانا مانند یک نت و یک سیکل همانند قطعه موسیقی است. بر اساس توالی اجرای حرکات بدنی در هر سیکل در پایان تمرین آن، احساس ویژه ای در بدن و روان ایجاد خواهد شد.


  به قلم دکتر ساعد احمدی - روان شناس بالینی - یوگاتراپیست
Cyclic Yoga
یوگا به عنوان یک علم و هنر بهزیستی قدمتی حدود پنج هزار سال و ابعاد گوناگونی دارد. برخی از نویسندگان یوگا را هنر وارد شدن و یا گشودن قسمت ناخودآگاه وجود انسان و درک و لمس آگاهی های کیهانی (Cosmic Consciousness) و برخی دیگر علم وهنر سالم سازی تن، روان و رسیدن به کمالات معنوی می دانند. برخی یوگا را یک شیوه سیر و سلوک عرفانی، برخی یک فلسفه چگونه زیستن، برخی یک روش و نظام بهداشتی و درمانی و برخی از آن به عنوان یک ورزش جسمانی و ذهنی نام برده اند. حقیقت این است که یوگا همه اینها هست و با ابعاد متنوع گسترده ای که دارد می تواند در زمینه های مختلف مطرح گردد. امروزه در سراسر جهان یوگا به عنوان یک روش تسکین اعصاب، روشی برای مقاوم سازی جسمانی و روانی در مواجهه با تنش های زندگی، افزایش دهنده انرژی، آرامش دهنده ذهنی، عاملی برای پیشگیری از بیماریها و طول عمر شناخته و بکار می برند.

اگرچه همه قسمت ها و یا مباحث یوگا حائز اهمیت و جالب است با این حال تمرینات بدنی یا آساناهای یوگا بیش از قسمت های دیگر مورد توجه و آموزش قرار گرفته است و شاید عمده علت آن عینی تر و سهل تر بودن این قسمت از تمرینات یوگاست.

در کتاب گراندا سمهیتا (Gheranda Samhita) یکی از کتابهای منبع اصلی یوگا تعداد کل این حرکات را ۸۴،۰۰۰،۰۰۰ ذکر کرده که ۸۴ حرکت از آن حرکات کلیدی یا مادر می باشد و کلیه حرکات از این ۸۴ حرکت منشعب گردیده است. تمام حرکات یوگا با ملاحظات خاص و بر حسب اصول کالبد شناسی – تشریح (آناتومیکی) و کار اندام شناسی (فیزیولوژیکی) بدن طراحی گردیده است. اجرای صحیح تمرینات بدنی و تنفسی یوگا می تواند سموم و عوامل بیماری زایی را که از طریق تغذیه نامناسب، هوای آلوده، شتاب زدگی، کارها و مشاغل تنش زا حاصل می شود پاک سازی و تصفیه نماید. تمرینات یوگا می تواند نقش موثری در تعادل کارکرد اندام های بدن ایفا کند. خستگی ها و کوفتگی های بدنی و ذهنی ناشی از سموم خون و بدکاری اندام ها و غدد درون ریز را بهبود بخشد و تاثیر بسزایی در تعادل انرژی جسم و روان بگذارد.

تمرینات یوگا به تنهایی می تواند برای سالم سازی تن و روان کافی باشد ضمن اینکه مکمل مناسب و با ارزشی برای انجام دادن بهتر ورزشهای دیگر به حساب آید. برای مثال فردی که می خواهد فوتبال، والیبال، شنا و یا کوهنوردی بیاموزد می تواند از یوگا به عنوان مکملی برای مقاوم سازی بدنی، افزایش حجم و کیفیت تنفسی، ورزیدگی و تسلط بیشتر بر خود بهره کافی بگیرد. یک سنگ نورد بیش از هر چیزی در کنار تناسب و ورزیدگی اندام به هوشیاری، تمرکز و تصمیم گیری بجا و سریع نیاز دارد که یوگا می تواند در اختیار او بگذارد. به طور کلی می توان گفت که یوگا مکمل خوبی برای تمام رشته های ورزشی است. حتی بسیار مفید خواهد بود که یوگا را به عنوان یک مکمل با ارزش تحصیلی و درمانی به لحاظ خاصیت آرامش دهندگی، افزایش دهنده تمرکز فکر و تسلط بر هیجانات به کار برد.

یوگاتراپی (Yoga Physical Therapy) و یوگاپسیکوتراپی (Yoga Psychotherapy) یا درمان عمومی و روان درمانی با یوگا از شیوه های متداول درمان است که نتیجه درخشانی در بهبود مشکلات جسمانی و مشکلات روانی منجمله اضطراب، تنش، ترسهای مرضی، افسردگی، مشکلات رفتاری و بسیاری از مشکلات روان – تنی) از آن حاصل گردیده است. گزارشات مستند متعدد مبین و موید این واقعیت است و جا دارد پزشکان، روانپزشکان و روان شناسان به عنوان یک شیوه درمانی شرقی و بسیار موثر برای درمان بیماران خود به طور مستقل یا همراه با روشهای دیگر از آن بهره مند شوند.

سیکلیک یوگا (Cyclic Yoga) یک روی تحقیقاتی است که طی سالهای متمادی از مشاهده و آزمایشهای کاربردی و پزشکی دوستداران یوگا بدست آمده و می توان گفت که گامی است علمی و نوین در اجرای تمرینات بدنی یوگا. این گام اساساً بدین دلیل برداشته شده که نظام مشخص تر و حساب شده تری در اجرای تمرینات بدنی یوگا به جود آورد. برخی از حرکات یوگا سهل و برخی دشوار هستند. در طیف فوق العاده گسترده و متنوع حرکات جسمانی یوگا همواره این سوالات مطرح می شود که:

  •  انجام دادن یا اجرای حرکات را از کجا باید آغاز نمود؟
  •  با چه نظام و قاعده ای ادامه داد؟
  •  آیا انجام داده روزانه ۸ الی ۱۰ حرکت یوگا به طور دلخواه انسان را از فواید لازم بهره مند خواهد ساخت؟
  •  انتخاب حرکات بر چه اصل و قاعده ای باید استوار باشد؟
  •  آیا تقدم وتاخر در انجام دادن یا اجرای حرکات حائز اهمیت هستند؟
  •  آیا می توان هر حرکت را به دلخواه بعد از حرکت دیگر انجام داد؟
  •  آیا به اثرات ترکیبی حرکات می باید توجه نمود و یا این مسئله حائز اهمیت نمی باشد؟

مولفان این روش ضمن احترام صمیمانه به بزرگان یوگا در سراسر جهان و احترام به روش ها و دیدگاه های جاری و بعضاً متضاد در اجرای هاتایوگا (تمرینات جسمانی، تنفسی و مودراها...) روش سیکلیک یوگا را مطرح می نمایند. در طراحی این شیوه تلاش شده که از یک سو، بهترین های روش های مختلف اتخاذ و از سوی دیگر با یک دید پزشکی، نظام خاصی به چگونگی اجرای تمرینات داده شود. بدین ترتیب ضمن اینکه این روش منفصل از شیوه های دیگر نمی تواند باشد، در شیوه اجرا، نظم در حرکات و افزودن حرکات تسهیل کننده با آنها متفاوت است و با اسلوب و برنامه خاص در هر جلسه تمرینات را آغاز و ختم می نماید.

طراحی هر سیکل یوگا کاری بسیار وقت گیر، دشوار، نیازمند تدقیق پزشکی به لحاظ جسمانی و روانی، هزینه زیاد و کار گروهی هماهنگ بوده است. سیزده سیکل تاکنون طراحی گردیده و امید است تا انتشارات بعدی سیکل هایی بر آنها افزوده گردد. تلاش مجریان این طرح بر این است تا تمرینات تنفسی و ذهنی را نیز در قالبی مشخص به صورت سیکل طراحی کنند. تا بدین ترتیب آموزش آنها عینی تر، با نظام تر،سودمندتر و راحت تر گردد.

برنامه آموزشی سیکلیک یوگا همان گونه که در «موسسه بین المللی یوگا پیام مهر» در حال حاضر به اجرا گذاشته شده بدین گونه است که شاگردان طی سه دوره آموزشی ۲ ،۵ ماهه (از پایین ترین سطح (مبتدی) و سپس مقدماتی ۱ و مقدماتی ۲) آمادگی لازم برای آموزش سیکل ها را پیدا می کنند. در این سه دوره شاگردان با مبانی و درس های مقدماتی تمرینات ارتوپدیک، تمرینات هماهنگ کننده عضلات با تنفس، اجرای صحیح حرکات یوگا، فواید آنها،‌ تشریح بدن انسان به طور مختصر،‌ علم تغذیه، فهم برخی از مهم ترین اصول بهداشت جسمانی و روانی آشنا می گردند و سپس به آموزش سیکل ها می پردازند.
به عنوان برنامه روزانه و بهره مند شدن از فواید کلی آساناها به تمام شاگردان در این دوره برنامه روزانه مشخص داده می شود تا طبق آن به تمرین سیکل خاصی بپردازند.

  به قلم استاد مایا ماچوه – مربی رسمی یوگا- یوگاتراپیست
علاقه به یوگا در خردسالی من ریشه دارد. مادرم مربی مجرب یوگا بود و به همین دلیل از زمان کودکی در منزل شاهد رفت وآمد استادان، مربیان و صاحبنظران یوگا بودم. گفت‌‌وگوها و بحث‌های آنها همیشه توجه مرا جلب می کرد. صحبت‌های آنان در باره موضوعات گوناگون مانند فلسفه یوگا، چگونگی اجرا و سودمندی‌های آساناها برای من مانند قصه بود. هرچند من از آن بحث‌های عمیق درک اندکی داشتم اما گوش كردن به این مباحث برای من لذت‌ فراوانی داشت. از همان زمان همواره در باره سودمندیهای حرکات بدنی یا آساناهای یوگا و نقش این حرکات در درمان بسیاری از بیماریهای جسمی و روانی مطالبی می شنیدم. اما هنگامی که تمرین‌ هنرجویان یوگا را مشاهده می كردم، همیشه این سؤال ذهنم را به خود مشغول می کرد که چرا این آثار سودمند در برخی از شاگردان یوگا ناچیز است یا با تأخیر فراوان آشکار می شود و چرا حتی گاهی اجرای آساناهای یوگا برای برخی شاگردان زیان آور است.

همزمان با افزایش سن این سوال‌ها نیز در ذهنم بزرگتر شدند. در پی این پندار نزد استادان و مربی‌های مجرب یوگا رفتم تا تمرین های یوگا را با عمق بیشتری بیاموزم. در همین راستا با شماری از پزشکان آشنا شدم که برای درمان بیماران خود از تمرین‌های یوگا بهره می بردند.

من درباره آثار سودمند هر یک از آساناهای یوگا به تنهایی کوچکترین تردیدی نداشتم اما در باره درستی شیوه کاربرد پیاپی آساناهای گوناگون در کنار یکدیگر مردد بودم.

به تدریج فرضیه ایی در ذهنم شکل گرفت. همه می دانند که برخی مواد غذایی مانند آبلیمو و شیر هر یک به تنهایی بسیار سودمند هستند اما مصرف همزمان آنها با هم زیانبار است. شاید همینگونه اجرای آساناهای یوگا بدون در نظر گرفتن اصول علمی مربوط به ترتیب صحیح اجرای آنها یكی پس از دیگری، آثار نامطلوبی در پی داشته باشد. به عبارتی "توالی نادرست" اجرای آسانا‌ها باعث جلوگیری از بروز آثار سودمند آنها یا تأخیر و ممانعت در پیدایش ثبات، آرامش، انعطاف پذیری و تمرکز می شود.

کنجكاوی من در باره این موضوع روزبه روز افزایش می یافت. فرضیه امکان ناسازگاری برخی آساناها با یکدیگر ذهن مرا به خود مشغول کرده بود. در این باره بسیار کنجکاو بودم و موضوع را با شماری از استادان یوگا در میان گذاشتم. برخی پرداختن صرف به حرکات بدنی یوگا بدون توجه به سایر تمرین های آن را علت ایجاد این پدیده می دانستند و شماری نیز به کلی از بحث در این زمینه سرباز می زدند و سؤال مرا بی پاسخ می گذاشتند. شماری دیگر نیز با من هم عقیده بودند.

در این میان با یك استاد دانشگاه ایرانی به نام دکتر ساعد احمدی آشنا شدم که در باره "اثرات درمانی یوگا بر ذهن" تحقیق و مطالعه می کرد. با همراهی ایشان و سایر کسانی که با من در این فرضیه هم عقیده بودند، تیمی را تشکیل دادیم و همگی بر آن شدیم تا با همیاری یکدیگر پژوهشی گسترده را در این زمینه آغاز کنیم و با ارائه طرحی تحقیقاتی به بررسی نقش و اهمیت کاربرد آساناها با ترتیبی معین و سازگاری یا ناسازگاری برخی آساناها با یکدیگر بپردازیم. راهبری و سازماندهی این گروه پژوهشی بر عهده بنده و دکتر احمدی بود.

پس از تشکیل گروه و پس از سه سال پژوهش گسترده موفق شدیم ۷۷ آسانا را با در نظر گرفتن اصول زیر به طور کامل بررسی کنیم.

  •  عملکرد ستون مهره‌ای
  •  کارکرد دامنه حرکات مفصلی و نوع انقباض‌ و کشش‌های عضلانی
  •  اثرات خاص حرکت بر جسم و روان
  •  انعطاف پذیری لازم برای اجرای وضعیت کامل حرکات
  •  شیوه قرارگیری در وضعیت و برگشت از حرکات
  •  نیاز به گرم کردن یا ایجاد آمادگی در بدن برای اجرای حرکت خاص

پس از بررسی های علمی، تشریحی، فیزیولوژیک و اجرایی ۷۷ آسانا، توانستیم آنها را در چند دسته با کُدهای مشخصی تقسیم بندی کنیم و در مرحله بعد، در چینش آساناهای موجود در هر دسته توالی اجرای آنها را به گونه ای طراحی كردیم كه هر آسانا بتواند آثار سودمند بقیه حرکات موجود در گروه خود را تقویت كند و پایه ای برای اجرای حرکت بعدی شود.
در مورد برخی آساناها ناگزیر بودیم قبل از رفتن یکباره به حرکت اصلی بعدی، چند حرکت آماده سازی را نیز در ترتیب اجرای حرکات معرفی کنیم. تمام حرکات اصلی و آماده کننده ای که در یک گروه مشترک قرار می گرفتند را یک "سیکل" (Cycle) نامیدیم.

در تمام حرکاتی که یکی پس از دیگری با ترتیبی خاص در هر سیکل جای می گرفتند، از لحاظ ویژگیهای کششی، انقباضی، وضعیت آناتومی و نحوه تأثیر بر اعضای مختلف بدن، نوعی همگونی و سازگاری وجود داشت.

هنگامی که شمار قابل قبولی از سیکل ها شناسایی و تعریف شد، بر آن شدیم تا در یک کارآزمایی به ارزیابی آثار آنها در افراد داوطلب بپردازیم. در این کارآزمایی در کنار افراد سالم و عادی، شماری از مبتلایان به ناهنجاری های بالینی نیز شرکت کردند. در این ارزیابی آثار سیکل های معرفی شده در افراد مبتلا به برخی بیماریهای جسمی از قبیل کمردرد، پوكی استخوان و ناهنجاری های دستگاه گوارش و نیز پاره‌ای از انواع ناهنجاری های روان‌شناختی مانند افسردگی، اضطراب و ناهنجاری های عاطفی چشمگیر بود. میزان آرامش، شادمانی و انعطاف پذیری جسمی در افراد عادی نسبت به زمان قبل از آزمون روبه افزایش بود. نتیجه تمام این تلاشها به ابداع سبک سیکلیک یوگا انجامید.

  به قلم استاد مایا ماچوه – مربی رسمی یوگا- یوگاتراپیست
سیکل‌های مبتدی
اجرای سیکل‌های ساده برای همه به ویژه هنرجویان مبتدی یا افرادی با محدودیت‌‌های بدنی به راحتی امکان‌پذیر است.

سیکل‌های پیشرفته
سیکل‌های پیشرفته شامل آساناهای قدرتی و مهارتی یوگا است که اجرای آن نیاز به آموزش‌های تخصصی وانعطاف پذیری كافی دارد.

سیکل های کمک درمانی
سیکل‌های کمک درمانی شامل مجموعه‌ای از آساناهایی است که فرد می تواند آنها را به اندازه توان بدنی خود انجام دهد و یا هنگام اجرای آنها از وسایل کمکی بهره گیرد تا حداقل کشش و انقباض لازم را در بدن خود ایجاد کند.

سیکل های تنفسی (پرانایاما)

سیکل های مدیتیشن

سیکل های تقویتی