مقالات منتخب    سوادهیایا
سوادهیایا: شناخت و مطالعه طبیعت خویش

  به قلم استاد مایا ماچوه – مربی رسمی یوگا- یوگاتراپیست

از بدو پیدایش فرهنگ و تمدنهای انسانی و کهن ترین زمانهای تاریخ بشری مکاتب گوناگونی برای خودشناسی به عرصه تفکر انسانی پا نهاده اند و هر یک کوشیده اند تا از دیدگاه ویژه ای خودشناسی را تعریف و برای درک حقیقت راه و روشی را پیش روی پیروان خود قرار دهند. گویی هر یک گوهر واحدی را از دیدگاههای گوناگون نگریسته اند و کوشیده اند تا حقیقت آن را بیان کنند. به هر حال حقیقت وجود انسانی از هر زاویه ای که تعریف شود خود یک گوهر است.

مکاتب گوناگون خودشناسی نیز با هر دیدگاه و از هر زاویه ای که به بیان این حقیقت بپردازند در نهایت شناخت گوهر جان انسان را در نظر دارند. یوگا نیز مکتبی است که یکی از راههای خودشناسی را به تفصیل بیان کرده است.

در تعالیم آیین یوگا بخش برجسته ای با عنوان سوادهیایا Svadhyaya (شناخت و مطالعه طییعت خویش) گنجانده شده و اعتقاد بر آن است که خودشناسی علاوه بر افزایش كیفیت زندگی در فراهم آوردن زمینه های لازم برای رشد مادی و معنوی بشر نیز مؤثر است. به بیانی دیگر خودشناسی در واقع كشف و درك اسرار و انتظامات جهان هستی است. شناخت حقیقت خویش ما را در آشکار کردن توانایی های بالقوه خود و یافتن معنای ژرف زندگی یاری می کند.

"خود" ابعاد گوناگون و در هر یک از این ابعاد نهفته تواناییهای بی شمار و استعدادهای عظیم دارد. تعالیم مربوط به خود شناسی در یوگا با هدف بیدار کردن و آشکار ساختن این توانایی های بالقوه در سه بخش گردآوری شده است:

۱.خودشناسی در سطح جسمی
۲.خودشناسی در سطح ذهنی
۳.خودشناسی در سطح معنوی


خودشناسی در سطح جسمی
از دیدگاه یوگا‎ جهان ماده ازپنج عنصر پایه ای تشكیل شده و به وسیله همین عناصر نگهداری می شود. هر آنچه ظهورمادی دارد، تركیبی از این پنج عنصر است اما تركیب این عناصر اصلی در ساختار هر جسم مادی با دیگری تفاوت دارد.
این پنج عنصر عبارت اند از:

۱- خاک (Prithvi Rjala)
۲-آب (Apas)
۳- هوا (Vayu)
۴- آتش (Agni Rtejas)
۵- فضا یا اتر (Akash)

◄ خاک: عنصر خاک در بدن انسان در سلولهای تشكیل دهنده بخشهایی مانند پوست‏، استخوان، ماهیچه، مغز، مو و ناخن یافت می شود.
◄ آب: در بدن انسان خون، لنف، مایع مفصلی، مایع جنسی و هورمونها از عنصر آب تشکیل شده است.
◄ هوا: هوای تنفسی ما همان عنصر هوا است.
◄ آتش: عنصر آتش تأمین کننده دمای بدن انسان است.
◄ فضا: فضایی که جسم ما از فضای كل كائنات اشغال می کند مربوط به عنصر فضا است. همچنین فضای بین اندامها نیز برگرفته از عنصر فضا است.

این عناصر در حیطه قوانین مربوط به زمان، مكان و جاذبه فعالیت می كنند و تغییراتی مانند افزایش و كاهش، فرسودگی و فناپذیری جرم نیزبر آنها حاکم است. تركیب این پنج عنصر در وجود آدمی تابع نظم خاصی است. در ساختار جسم هر انسان تركیب این عناصر در قالب خصوصیات جسمی و روانی وی تجلی دارد که مزاج یا طبع نامیده می شود و بر سه نوع است:

۱- تركیب واتا (Vata) مزاج سودایی
۲- تركیب پیتا (Pitta) مزاج صفرایی
۳- تركیب كافا (Kapha) مزاج بلغمی

این سه نوع طبع روی فعل و انفعالات شیمیایی بدن تأثیر اساسی دارند. در متون مربوط به درس سوادهیایا به این نکته اشاره شده است كه برای حفظ سلامتی جسمی و پیشگیری از ابتلا به بیماریها آگاهی از عناصر، طبایع و چگونگی كاركرد آنها ضروری است. جسم سالم زمینی حاصلخیز برای رشد مادی و معنوی ما است.

خودشناسی در سطح ذهنی
ذهن مجموعه ای از نیروهای روانی است. روان انسان از بدو تولد بر اثر آموزش و تعالیم محیطی به تدریج شكل می گیرد و شناخت و رشد استعداد های هر فرد در ذهن وی صورت می پذیرد. ذهن جایگاه آگاهی است. اجزای ظریف تشكیل دهنده این سطح در قالب ۱۹ عنصر شناخته می شوند که در ۳ گروه ۵ تایی و یك گروه ۴ تایی مورد بررسی قرار می گیرند. این ۱۹ عنصر درچارچوب یک شبكه گسترده فعالیت و تعادل میان انرژی مادی و روحی بشر را حفظ می كنند.

گروه اول: عناصری که به اعمال زیستی، ارادی بشر مربوط می شوند. تصمیم گیریهای ذهنی برای انجام دادن اعمال ارادی در کنترل این شبكه قرار دارد و نتیجه اعمال انجام شده به عنوان تجربه ذخیره می شود. اركان این گروه عبارت اند از:

۱. واك (Vak) یا زبان، که عمل بیان کردن را انجام می دهد.
۲. پانی (Pani) یا دست که عمل گرفتن را انجام می دهد.
۳. پادا (Pada) یا پا که عمل حركت یا جابه جایی را انجام می دهد.
۴. اوپاشا (Opasha) یا دستگاه تناسلی که عمل تولید مثل را انجام می دهد.
۵. پایا (Paya) یا دستگاه تخلیه مدفوع که عمل پاك سازی را انجام می دهد.

گروه دوم: عناصری هستند که به دانش بشر مربوط می شوند. انسان از طریق حواس پنج گانه جهان هستی را درک و تجارب خود را در ذهن ذخیره می كند. اركان این گروه عبارتند از:

۱. شروترا (Shrotra) یا حس شنوایی در گوش
۲. تواچا (Twacha) یا حس لامسه در پوست
۳. چاكشو(Chakshu)یا حس بینایی در چشم
۴. جیهوا (Jihva) یا حس چشایی در زبان
۵. گهارانا (Gharana) یا حس بویایی در بینی


گروه سوم: به اعمال زیستی، غیرارادی مربوط می شوند. نتایج مربوط به این اعمال در شبكه این گروه به شکل تجربه ذخیره می شود. اركان این گروه را به عنوان ۵ بخش انرژی حیاتی نیز می شناسند. این اركان عبارت اند از:

۱. اودانا (Udana): این بخش انرژی حیاتی اعمال زیستی غیرارادی در ناحیه سر را كنترل می كند.
۲. پرانا (Prana): این بخش انرژی حیاتی اعمال زیستی غیرارادی در ناحیه سینه را كنترل می كند.
۳. سامانا (Samana): این بخش انرژی حیاتی اعمال زیستی غیرارادی در ناحیه شكم را كنترل می كند.
۴. آپانا (Apana): این بخش انرژی حیاتی اعمال زیستی غیرارادی در ناحیه لگن خاصره را كنترل می كند.
۵. ویانا (Vyana): این بخش انرژی حیاتی اعمال زیستی غیر ارادی در ناحیه دستها و پاها را كنترل می كند.

گروه چهارم : شامل عناصری است که به كاركرد ویژه نفس بشر مربوط می شوند و نتایج آنها به عنوان اعمال شناختی ذخیره می شود. اركان این گروه عبارت اند از :

۱. ماناس (Manas): که همان قوه اندیشه است.
۲. ماهات بودهی (Mahat budhi) که قوه عقل را تشکیل می دهد.
۳. آهامكارا (Ahamkara) که همان قوه نفس یا اراده است.
۴. چیتا (Chitta) که قوه آگاهی است.

این ۱۹ عنصر در متون آیین یوگا به عنوان عناصر تشكیل دهنده جسم اثیری نیز معرفی شده اند. هر عملی (Karma) كه به وسیله جسم یا ذهن ما صورت می پذیرد با کمک این ۱۹ عنصر ذخیره، ثبت و به عنوان امتیاز روحی بشر شناخته می شود. روح یك شعور كلی و ناظر بر تمام ابعاد وجودی انسان است. شعوری فراتر از جسم و ذهن. نیرویی ناظر، نامرئی و پویا.

در یوگا مراكزی را كه در آنها هر سه بعد وجودی انسان (جسم، ذهن و روح) با یکدیگر در ارتباط قرار می گیرند، چاكرا نامیده می شوند. چاکراها در وادی خودشناسی از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند که عبور از آنها باعث افزایش سطح آگاهی بشر می شود.

خودشناسی در سطح معنوی
بخش معنوی وجود انسان وی را از سایر مخلوقات متمایز می كند و به زندگی او معنا و مفهوم می بخشد. بر اثر رشد در این بخش متعالی خصلتهایی مانند ایمان به آفریدگار، نیكوخواهی و معرفت در انسان به وضوح پدیدار می شود.
خودشناسی در این سطح انسان را از منبع و منشأ واقعی خود آگاه و به سوی هدف اصلی زندگی وی هدایت می كند. درس های مربوط به "سوادهیایا"‌در این سطح به بحث پیرامون سه موضوع اصلی می پردازد:

۱. مطالعه متون قدیمی علم و منطق.
۲. حفظ و درك اصول خداشناسی.
۳. کاربرد تمرینهای عملی برای رسیدن به مرتبه شناخت ذات خویش.



 استفاده از مقالات و دیگر منابع وب سایت در صورت ذکر منبع بلامانع است