مقالات منتخب    کریا یوگای پاتنجلی
کریا یوگای پاتنجلی

  به قلم استاد مایا ماچوه – مربی رسمی یوگا- یوگاتراپیست

اگر دانه ای را زیر خاک بکاریم، مرتب آن را آبیاری و نور مناسب را برای آن فراهم کنیم، مدتی بعد جوانه ای سر از خاک بیرون می آورد و رشد واقعی دانه در این جهان آغاز می شود. این گیاه نو پا در مسیر رشد خود مشکلات فراوانی را پشت سر می گذرد تا نیروی نامرئی وجود خویش را آشکار کند.

پاتنجلی، استاد بزرگ یوگا می گوید که وجود انسان نیز مانند یک دانه، نیرویی بالقوه را در درون خویش نهان دارد و می تواند به درجه ای از هشیاری برسد که این قوه آشکار شود.
پاتنجلی در بخش دوم کتاب یوگاسوترا به تعلیماتی از یوگا پرداخته که آن را کریا یوگا نامیده است. هدف کریا یوگای پاتنجلی عبور از هر نوع مانع در مسیر تجلی این نیروی بالقوه بشر است.
بخش کریا یوگا سه رکن اصلی شامل تاپاس (ریاضت)، سوادهیایا (خودشناسی) و ایشوارا پرانیدانا (وقف به خداوند) را در بر می گیرد.
پاتنجلی می گوید که ذهن انسان در شکوفایی این قوه وی نقش بسیار مهمی دارد. اما آنچه مانع شکوفایی قوه معنوی می شود، خود ذهن است. هنگامی که ذهن در حال رنج به سر می برد، ارتباط خود را با هسته درونی وجود خویش از دست می دهد و در مسیر رشد وقفه ای ایجاد می شود.

پاتنجلی پنج اصل مهم را ریشه این قطع ارتباط درونی می داند و معتقد است که این اصول به صورت ذاتی در نهاد انسان وجود دارند.
همان گونه که ساختار جسم ما از پوست و گوشت و استخوان تشکیل شده است، این پنج اصل نیز ذهن ما را شکل داده اند و وجود آنها برای بقای زمینی لازم است. اما همین اصول خود مانع رسیدن به شکوفایی درونی یا تجربه اوج آگاهی وجود هستند.

این اصول عبارت اند از:
۱- آویدیا (Avidya) یا جهالت
۲- آسمیتا (Asmita) یا مَنیت
۳- راگا (Raga) یا وابستگی به خوشی
۴- دویشا (Dvesha) یا نفرت از رنج
۵- آبهی نویشا (Abhinvesha) یا عشق غریزی به زیستن

آویدیا یا جهالت
منظور از جهالت ناآگاهی از ماهیت حقیقی وجود است. به بیانی جهالت یعنی سوء تفاهم ادراکی. شاید همه ما می گوییم که ما از خدائیم و به سوی خدا می رویم و یا اینکه خداوند از دم خود در وجود ما انسانها دمیده است. اما این عبارتها تنها در سطح کلام باقی می مانند و نمی توانند به سطح ادراک ما نفوذ کنند.

به عبارت دیگر ما معنای این جملات را تنها از لحاظ کلامی دریافت می کنیم، اما ادارک انسانی ما از تجربه حقیقت آنها عاجز است. جهالت سبب می شود که ما ماهیت واقعی جهان هستی را بسیار سطحی و ظاهری ادراک و تنها با شکل مادی آن ارتباط برقرار کنیم.
ما در جهانی مادی زندگی می کنیم، برای خود موقعیتهایی می سازیم و به آنها وابسته می شویم.

اما ارتباط سطحی ما با واقعیت جهان هستی منجر به بروز حالاتی مانند تضاد، ناسازگاری، ترس، خشم و... می شود. هنگامی که چنین احساساتی به سراغ ما می آیند، ذهن در حالتی از رنج قرار می گیرد و در روند رشد نیروی بالقوه وجود وقفه ایجاد می کند. در این حالتِ اغتشاش روان، جهالت زمینه را برای بروز چهار عامل دیگر رنج نیز فراهم می آورد.

آسمیتا (مَنیت)
منظور از منیت شناخت مادی انسان از "خود" است. در پی همین شناخت است که ما داراییهای خود را به "من" نسبت می دهیم و خود را مالک آنها حس می کنیم. منیت، پنداری کاذب و ادراکی به دور از هویت واقعی ما است.

غرور، خودپسندی، برتری طلبی، مقایسه، تصاحب و غیره از فرزندان منیت هستند. انسان در جستجوی معنای زندگی به اشتباه منیت را ستون مرکزی زندگی خود قرار می دهد. به آن دل می بندد، در کنار آن زندگی می کند و آن را حقیقت خویش می داند.
تا زمانی که منیت آسوده است، انسان از زندگی لذت می برد. اما تجربه تنش، منیت را می رنجاند و باز در رشد معنوی بشر وقفه ای ایجاد می شود.

راگا (وابستگی به خوشی)
منظور از وابستگی به خوشی، نفسِ "لذت طلبی" انسان است. درگیری ذهن انسان در لذتهای دنیوی باعث محروم شدن وی از تجربه لذت حقیقی می شود. از دیدگاه یوگا لذتهای مادی صرفاً راهی در جهت کسب انرژی برای تحمل دوری از حقیقت الاهی خویش است.
اما درگیری عمیق ذهن انسان در لذتهای دنیوی یا "لذت طلبی نفس" او باعث دوری از مقصد غایی روح می شود. این دوری خود عامل ایجاد وقفه در مسیر رشد معنوی انسان است.

دویشا (نفرت از رنج)
نفرت از رنج به معنی دوری جستن از سختیها یا ناهمواریهای زندگی است. هرچند دوری جستن از سختیها باعث حفظ آرامش روان می شود، اما وجود سختیها در زندگی برای تجربه رشد لازم و ضروری است.
دانه در روند رشد خود می بایست از پوسته ضخیم خود سر بیرون بیاورد و برای جوانه زدن مرحله ای سخت را پشت سر بگذارد. هرگاه در زندگی با سختیها برخورد کنیم، باید به خاطر داشته باشیم که چیزی برای یادگیری هست که برای از بین بردن نقصهای خود به آن نیاز داریم.

بر خلاف تصور ما وجود سختیها لازمه رشد انسانها است و دوری جستن از سختیها در روند رشد انسان اختلال ایجاد می کند و رشد معنوی وی را ناقص باقی می گذارد. از دیدگاه یوگا، هنگام برخورد با ناهمواریهای زندگی، به جای تمرکز کردن بر شدت سختیها می بایست به منظور برطرف کردن مشکلات بر تواناییهای خود متمرکز شویم.

آبهی نویشا (عشق غریزی به زیستن)
رشد معنوی انسان در جسم مادی او امکان پذیر است. از این رو اصل "عشق غریزی به زیستن" زمینه ساز رشد معنوی بشر است. منظور از عشق به زیستن، علاقه مندی انسان به زندگی مادی و دنیوی است. در حقیقت مادیات و معنویات دو قطب وجودِ واحدِ انسان هستند.

در مسیر رشد هر آنچه باعث ترسیم ظاهر نفس است، "مادی" و هر آنچه که باعث آشکار شدن عمق وجود یا فطرت الاهی ما است، "معنوی" شمرده می شود. عشق غریزی به زیستن مانند زمینی است که بذرهای جهالت، منیت، وابستگی به خوشی و نفرت از رنج می توانند در آن برویند و در عین حال آگاهی، معنویت و عشق به خداوند نیز در همین زمین ظاهر می شوند.

اصل عشق به زیستن، زمینه رشد مشترک است. همان گونه که می گوییم: "اگر گندم بکاریم گندم می روید و اگر جو بکاریم جو می روید"، در زمین زندگی نیز حاصل و ثمرۀ بذر مادی، "جهل" و ثمرۀ بذر معنوی، "آگاهی" است.

بر پایه گفته های حکیم پاتنجلی این پنج اصل به صورت عادی، هنگام تولد انسان، در حالت بالقوه یا غیر فعال (Prasupta) هستند، اما در سیر زندگی بر اساس شرایط ذهنی هر پنج اصل به درجات گوناگون فعلیت می یابند و به اشکال ضعیف و کمرنگ (Tanu)، پراکنده و مؤثر(Vicchinna) و قوی و توسعه یافته (Uddara) آشکار می شوند.

این پنج اصل به منزله بذرهایی در نهاد ما پنهان هستند و در این حالت مانعی در مسیر رشد معنوی به شمار نمی روند. اما زمانی که این بذرها در زندگی انسان رشد می کنند، جوانه می زنند و بارور می شوند، فکر را مغشوش و روان را رنجور می کنند. رنج در سیر معنویت انسان مانعی بزرگ است.

به گفته پاتنجلی با استفاده از کریا یوگا می توان بخش مادی این پنح اصل را کمرنگ و بخش معنوی آن را شکوفا کرد. در کتاب یوگا سوترا به منظور از بین بردن موانع از مسیر معرفت به سه راه حل اصلی اشاره شده است. این راه حلها عبارت اند از:

• کمرنگ کردن ریشه رنجها،
• نظارت بر اعمال
• انجام دادن مراقبه

هدف از سه رکن کریا یوگا نیز اجرای همان سه راه حل بالا است.

اولین رکن کریا یوگا، تاپاس یا ریاضت است. ریاضت یعنی تمرینهایی برای تقویت اراده. اراده کلیدی مؤثر برای افزایش استقامت در برابر ناملایمات زندگی است. هدف از تمرینهای ریاضتی، ضعیف کردن ریشه رنج و ایجاد حرکت معکوس (Pratiprasava) از حالت بالفعل رنجها به سوی حالت بالقوه آنها است.

این حرکت برعکس یعنی پاک سازی ذهن. به عبارت دیگر انجام دادن تمرینهای ریاضتی باعث پاک سازی در حالات روان یا برطرف کردن اغتشاش فکر می شود، قدرت تحمل و ایستادگی انسان را در برابر رنجها افزایش می دهد و معرفت و آگاهی را بر ذهن حاکم می کند. این تمرینهای ریاضتی می بایست زیر نظر گورو (استاد) و مطابق با ظرفیتهای جسمی، روانی و روحی هر فرد انجام پذیرد.

رکن دوم کریا یوگا، سوادهیایا یا خودشناسی است. خودشناسی یعنی شناخت و تعلیم و تربیت نفس خویشتن. هدف این رکن نظارت مستمر و تفحص در عملها و عکس العملهای خود است.
از میان دسته بندی سه گانه اعمال،‌اعمال عالی (Satvika Karma)‌چون عشق و محبت، کمک به دیگران،‌همکاری و خدمتگزاری ما را به حقیقت معنوی خویش نزدیک می کند و در مقابل اعمال ضعیف (Tamsika Karma) مانند خشم، پرخاش، نفرت، حسد، احساس حقارت و بخل ما را از بخش معنوی وجود خویش دور نگاه می دارد.

تمرینهای این مرحله عبارت اند از نظارت دقیق و صحیح بر اعمال، تشویق اعمال عالی و پرهیز جدی از اعمال ضعیف. تنها در این صورت است که انسان هرگز از منبع و منشأ وجود خود جدا نخواهد شد.

رکن سوم کریا یوگا، ایشوارا پرانیدانا یا وقف شدن به خداوند و منظور از این رکن درک ماهیت وجود است. تمرینهای این مرحله باعث می شود که رنجها در حالت بالقوه خود باقی بمانند و آگاهی معنوی به شکوفایی برسد.
تعلیمات مراقبه مهم ترین بخش این رکن را تشکیل می دهد. اجرای این تمرینها انرژی صلح، آرامش، محبت و عشق تولید و این انرژی را از سلولی به سلول دیگر منتقل می کند.

هنگامی که وجود سرشار از این انرژی مثبت می شود، ذهن ما به خِرَد لایتناهی اتصال می یابد. این خدا آگاهی، رشد بخش معنوی وجود ما را از به دام افتادن در پس هر مانعی محافظت می کند.
از دیدگاه کریا یوگای پاتنجلی رشد معنوی انسان صرفاً در ذهن وی رخ می دهد. ذهن مانند آینه ای است که تصویر روح ما در آن منعکس می شود. انسان در طول زندگی خود بر اثر غرایز، خواسته ها، آرزوها و نیازهای مربوط به بقای مادی، خواسته یا ناخواسته درگیر اعمال ضعیف می شود.

این اعمال مانند گرد و غبار آینه، ذهن ما را می پوشانند و مانع رشد معنوی و انعکاس تصویر روح در ذهن می شوند. پاتنجلی برای پاک سازی این آینه، کریا یوگا را توصیه کرده است. با رعایت اصول کریا یوگا انسان می تواند به درجه ای از آگاهی دست یابد که بذر معنوی وجود خویش را به ثمر رساند.


 استفاده از مقالات و دیگر منابع وب سایت در صورت ذکر منبع بلامانع است